Tο ΚΕ.Π.ΚΑ. – Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών εκφράζει, την ισχυρή υποστήριξή του, στην πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προωθήσει την Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (DFA). Επίσης, οι καταναλωτές ζητούμε να υπάρχει ουσιαστική προστασία, στο ψηφιακό περιβάλλον, για ανθρώπους όλων των ηλικιών, συμπεριλαμβανομένων ευάλωτων ομάδων, όπως οι ανήλικοι, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με αναπηρία.

Η Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη πρέπει να επικαιροποιήσει την οριζόντια νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους καταναλωτές, ιδίως διευκρινίζοντας τις απαιτήσεις της, ώστε να διασφαλιστεί ότι φέρνει αποτελέσματα και στο διαδίκτυο. Σαφέστεροι κανόνες θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης αυξάνοντας τη νομική βεβαιότητα, για όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά, συμβάλλοντας στο θεμιτό ανταγωνισμό και μειώνοντας τις βλάβες που προκαλούνται στο διαδίκτυο.

Οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν γίνει απαραίτητες για την καθημερινή ζωή. Ωστόσο, το ψηφιακό περιβάλλον έχει επίσης επιτρέψει τον πολλαπλασιασμό εμπορικών πρακτικών, που όχι μόνο παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα, αλλά και υπονομεύουν την αυτονομία των καταναλωτών, προκαλούν απτές οικονομικές, ψυχικές και σωματικές βλάβες, ενθαρρύνουν την υπερκατανάλωση, στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και απειλούν το δημοκρατικό διάλογο. Αυτές οι πρακτικές δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, αλλά έχουν γίνει μέρος επιχειρηματικών μοντέλων, που βασίζονται στην ασύμμετρη πληροφόρηση και στη χειραγώγηση της συμπεριφοράς.

Κατά την τελευταία θητεία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε σημαντική νομοθεσία για την καλύτερη προστασία των ανθρώπων στο διαδίκτυο, όπως η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), η Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act) και η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). Ωστόσο, οι νόμοι αυτοί έχουν περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και περιεχόμενο και συνεπώς δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν όλες τις αθέμιτες και επιβλαβείς πρακτικές, που χρησιμοποιούν οι εταιρείες, στο διαδίκτυο, σε πολλούς τομείς.

Η οριζόντια νομοθεσία της Ε.Ε. για τους καταναλωτές αποτελεί ένα δίχτυ ασφαλείας για αυτούς, που συμπληρώνει την τομεακή νομοθεσία της Ε.Ε., όμως η εφαρμογή της πρέπει να βελτιωθεί. Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζουμε επίσης έντονα την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενισχύσει τα εργαλεία επιβολής της νομοθεσίας, για την προστασία των καταναλωτών της Ε.Ε. μέσω αναθεώρησης του Κανονισμού για το Δίκτυο Συνεργασίας για την Προστασία των Καταναλωτών (CPC). Ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν θα είναι αρκετό, καθώς η επιβολή μπορεί να είναι τόσο αποτελεσματική όσο και η ποιότητα της νομοθεσίας, που εφαρμόζεται. Ο έλεγχος καταλληλότητας (Fitness Check) για τη Ψηφιακή Δικαιοσύνη επιβεβαίωσε ότι η νομοθεσία της Ε.Ε., για τους καταναλωτές, παρουσιάζει νομικά κενά και ότι υπάρχει υψηλός βαθμός νομικής αβεβαιότητας, σχετικά με το πώς εφαρμόζεται, στο ψηφιακό περιβάλλον.

Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι η Οδηγία για τις Αθέμιτες Εμπορικές Πρακτικές (UCPD), ένα από τα βασικά εργαλεία της οριζόντιας νομοθεσίας της Ε.Ε. για τους καταναλωτές, υιοθετήθηκε πριν από περισσότερα από 20 χρόνια και συνεπώς δεν αντιμετωπίζει επαρκώς τις αθέμιτες πρακτικές στο διαδίκτυο που χρησιμοποιούνται, ευρέως σήμερα.

Σε αυτό το πλαίσιο, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χρησιμοποιήσει την επικείμενη Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη για μια φιλόδοξη επικαιροποιήση της οριζόντιας νομοθεσίας της Ε.Ε., για τους καταναλωτές ώστε να προστατεύονται καλύτερα οι άνθρωποι, στο διαδίκτυο από κάθε είδους αθέμιτες πρακτικές.

Περίπου το 70% αυτών που συμμετείχαν στη διαβούλευση για την Πράξη αυτή, ζητούν νέους δεσμευτικούς κανόνες για τα dark patterns και την παρακολούθηση για εμπορικούς σκοπούς.

Το Συμβούλιο της Ε.Ε. έχει πρόσφατα αναγνωρίσει ότι η προστασία των καταναλωτών και η ανταγωνιστικότητα ενισχύουν η μία την άλλη και ότι η εμπιστοσύνη των καταναλωτών αποτελεί θεμέλιο, για τη σωστή λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς. Επιπλέον, το Συμβούλιο της Ε.Ε. έχει αναγνωρίσει την ανάγκη αντιμετώπισης των κανονιστικών κενών, ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η προστασία των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων, στο ψηφιακό περιβάλλον και έχει καλωσορίσει την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει την Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη.

Η Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη προσφέρει την ευκαιρία να αποδειχθεί ότι η «απλοποίηση» της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας δεν πρέπει να γίνει συνώνυμο της απορρύθμισης. Η επικαιροποιήση της νομοθεσίας της Ε.Ε. για τους καταναλωτές μπορεί ταυτόχρονα να αυξήσει τη νομική βεβαιότητα και να διασφαλίσει ότι οι ψηφιακές αγορές σέβονται τα δικαιώματα των ανθρώπων, ενώ υποστηρίζουν πιο βιώσιμα οικονομικά μοντέλα.

Είμαστε έτοιμοι να υποστηρίξουμε περαιτέρω την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην προετοιμασία αυτής της σημαντικής πρωτοβουλίας.

Την παραπάνω ανακοίνωση, υπέγραψαν πάνω από 200 οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και προσωπικότητες.

Χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο των Σ.Χ.: 101196249 και 101195628. Ωστόσο, οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του/των συγγραφέα/ων και δεν αντανακλούν κατ' ανάγκη τις απόψεις και τις γνώμες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η χορηγούσα αρχή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι γι' αυτές.