Η ενεργειακή μετάβαση έχει μεγάλη σημασία, για τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Μια σωστά διαχειριζόμενη μετάβαση προσφέρει ευκαιρίες στους καταναλωτές να επωφεληθούν από την εξοικονόμηση χρημάτων, να επιλέξουν καινοτόμες υπηρεσίες, ή να συμμετάσχουν σε μια τοπική, δημοκρατική ενεργειακή κοινότητα. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαράξει σαφή πορεία, μέσω ξεκάθαρων πολιτικών, στον τομέα της ενέργειας και των καταναλωτικών προϊόντων.

Ωστόσο, η ενεργειακή αγορά παραμένει πολύπλοκη και μη διαφανής, για πολλούς καταναλωτές: η διαδικασία σύγκρισης διαφορετικών τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας, για παράδειγμα, μπορεί να είναι «ψυχολογικά επιβαρυντική». Παρότι οι πρόσφατες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις έχουν εισάγει νέα δικαιώματα και νέους κανόνες προστασίας, οι καταναλωτές δεν είναι ακόμα σε θέση να δραστηριοποιηθούν πλήρως, να απολαύσουν τα οφέλη που υπόσχεται η μετάβαση, ή να ασκήσουν τα δικαιώματά τους.

Για αυτόν το λόγο, οι συνεχείς προσπάθειες, για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας και για την ενδυνάμωση των πολιτών, ώστε να γίνουν ενεργοί παράγοντες της ενεργειακής μετάβασης, είναι ζωτικής σημασίας, ώστε η δίκαιη μετάβαση να γίνει πραγματικότητα, στην καθημερινή μας ζωή. Με τη σειρά του, αυτό μπορεί να βοηθήσει την Ε.Ε. να υλοποιήσει τις φιλοδοξίες της, για κλιματική ουδετερότητα, βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και τη συλλογική γεωπολιτική μας ασφάλεια.

Οι προτεραιότητες της ενεργειακής πολιτικής της BEUC- Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Καταναλωτών και του ΚΕ.Π.ΚΑ. – Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών, για τους οικιακούς καταναλωτές έως το 2030, στοχεύουν :

• Στη παροχή προσιτής, ασφαλούς και καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά,
• Στη βελτίωση της υιοθέτησης καθαρών τεχνολογιών , όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και οι αντλίες θερμότητας,
• Στη παροχή ενεργειακά αποδοτικών επιλογών στους καταναλωτές – όσον αφορά τη στέγαση, τα προϊόντα, τις υπηρεσίες, τις μεταφορές , με τη βοήθεια μιας αξιόπιστης και κατανοητής σήμανσης.
• Το 2020, η CEER - Ευρωπαϊκός Οργανισμός που εκπροσωπεί τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές Ενέργειας (ηλεκτρισμός & φυσικό αέριο) και η BEUC δημοσίευσαν το κοινό τους όραμα για το 2030, για τους ενεργειακούς καταναλωτές. Οι αρχές που περιλαμβάνονται σε αυτό το έγγραφο – όραμα διαμόρφωσαν πολλές από τις συστάσεις, που περιλαμβάνονται παρακάτω:

• Οι προσιτές τιμές αποτελούν προτεραιότητα.
• Η μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων είναι πιο σημαντική από ποτέ.
• Η πορεία προς την απανθρακοποίηση είναι σαφής και πρέπει να φέρει κλιματική ουδετερότητα, έως το 2050.
• Η ενεργειακή αγορά της ΕΕ είναι ποικιλόμορφη. Στην πράξη υπάρχουν 27 διαφορετικές εθνικές ενεργειακές αγορές στην ΕΕ.
• Η ενέργεια είναι πολύπλοκη. Λογαριασμοί, φόροι, τέλη, κόστη δικτύου, τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, μετρητές, δεδομένα κατανάλωσης, συμβόλαια, διαδικτυακές συγκρίσεις επιβαρύνουν ψυχολογικά τους πολίτες και δημιουργούν σύγχυση στους καταναλωτές.
• Η ανακαίνιση κατοικιών είναι σύνθετη, δύσκολη και ακριβή διαδικασία.
• Η καθαρή τεχνολογία γίνεται περισσότερο δημοφιλής (ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αντλίες θερμότητας και φωτοβολταϊκά).
• Οι πρωτοπόροι, που συμμετέχουν, στην ενεργειακή μετάβαση, είναι σε γενικές γραμμές, ευχαριστημένοι.
• Το ενεργειακό σύστημα (νέες τεχνολογίες), μετασχηματίζει τη συμμετοχή των καταναλωτών.
• Τα καθαρά συστήματα θέρμανσης και ψύξης παραμένουν ακόμη απρόσιτα για πολλούς καταναλωτές.
• Η ανανεώσιμη ενέργεια πρέπει να χρησιμοποιείται περισσότερο στη θέρμανση και στην ψύξη. Πρέπει να εφαρμοστεί η Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που προβλέπει, το ποσοστό της ανανεώσιμης ενέργειας σε θέρμανση και ψύξη να είναι τουλάχιστον 42,5% το 2030, με φιλοδοξία να φτάσει ακόμη και το 45%.
• Η νέα ενεργειακή νομοθεσία για την κλιματική μετάβαση πρέπει να περάσει από το χαρτί στη πράξη.
• Οι καταναλωτές είναι διαφορετικοί (εισοδήματα, συνήθειες, ανάγκες υγείας, ανοχή στο ρίσκο και δυνατότητες λήψης αποφάσεων σχετικά με τη χρήση ενέργειας ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, διαμερίσματα, μονοκατοικίες).

Πώς αντιμετωπίζονται τα παραπάνω προβλήματα; Με

1. Δημιουργία τυποποιημένης περίληψης των βασικών συμβατικών πληροφοριών και δικαιωμάτων ενέργειας, τόσο στις συμβάσεις όσο και στους λογαριασμούς ενέργειας.
2. Ανάπτυξη αξιόπιστων εργαλείων σύγκρισης σε όλη την Ευρώπη, (συγκεκριμένες απαιτήσεις, ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να κάνουν ενημερωμένες επιλογές βασισμένες σε αξιόπιστες, αμερόληπτες πληροφορίες).
3. Ενίσχυση και εφαρμογή στην πράξη των δικαιωμάτων των καταναλωτών στην ενέργεια.
4. Μεγαλύτερη πρόσβαση των νοικοκυριών σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
5. Ενθάρρυνση των καταναλωτών να συμβάλλουν στην εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, (κίνητρα, ώστε να χρησιμοποιούν οι καταναλωτές ενέργεια σε ώρες υψηλής παραγωγής, καθώς αυτό μπορεί να μειώσει τους λογαριασμούς τους).
6. Διαχείριση του κόστους για το ηλεκτρικό δίκτυο, (τα τέλη δικτύου – δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο οι καταναλωτές πληρώνουν για το δίκτυο- δε θα πρέπει να επιβαρύνουν δυσανάλογα τα νοικοκυριά, σε σύγκριση με άλλους χρήστες και να είναι πάντα διαφανή, προβλέψιμα, να αντανακλούν το πραγματικό κόστος και να είναι ευρέως γνωστοποιημένα).
7. Βελτίωση του τρόπου με τον οποίο θερμαίνουμε και ψύχουμε τα σπίτια μας, (αντλίες θερμότητας και θέρμανση- ψύξη μέσω ανανεώσιμων πηγών).
8. Προετοιμασία για τη σταδιακή κατάργηση του δικτύου φυσικού αερίου (η κατάργηση του αερίου απαιτεί έγκαιρη και ξεκάθαρη επικοινωνία, οικονομική και πρακτική στήριξη, ευκολότερη πρόσβαση σε εναλλακτικά συστήματα θέρμανσης και ψύξης, καθώς και προστασία για όσους θα παραμείνουν συνδεδεμένοι στο δίκτυο για μεγαλύτερο διάστημα).
9. Προσιτή και ενεργειακά αποδοτική ευρωπαϊκή στέγαση (η ανακαίνιση του κτιριακού αποθέματος της ΕΕ, ανεξάρτητα κέντρα «μιας στάσης», Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης και ανακαινίσεις αντί για νέες κατασκευές.
10. Ενεργοποίηση χρηματοδότησης για την στήριξη της ενεργειακής μετάβασης, (κρατική στήριξη και ιδιωτική χρηματοδότηση για να καλυφθεί το «επενδυτικό κενό» των καταναλωτών, υπό την προϋπόθεση ότι συνοδεύεται από ελέγχους πιστοληπτικής ικανότητας και επαρκή προστασία των καταναλωτών).

Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του Σ.Χ.: 101196249. Ωστόσο, οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του/των συγγραφέα/ων και δεν αντανακλούν κατ' ανάγκη τις απόψεις και τις γνώμες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (REA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η χορηγούσα αρχή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι γι' αυτές.