Μουσική και Πνευματικά Δικαιώματα

te_109.jpgΗ Ευρωπαϊκή Οργάνωση Καταναλωτών (BEUC), ως αντιπροσωπευτική οργάνωση 39 ανεξάρτητων εθνικών Ενώσεων καταναλωτών, από τις χώρες της Ευρώπης, πιστεύει ότι ένα ισορροπημένο καθεστώς, που θα διέπει την ιδιοκτησία των πνευματικών δικαιωμάτων, προς όφελος όλων, είναι πολύ σημαντικό. Η ελεύθερη πρόσβαση, σε έργα και πληροφορίες είναι απαραίτητη, στην καθημερινή μας ζωή, στο διάλογο, στην ανταλλαγή ιδεών και στην καινοτομία.
Στα πλαίσια της αναμόρφωσης του Ευρωπαϊκού Κεκτημένου, για τα Πνευματικά Δικαιώματα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει, μεταξύ των άλλων πραγμάτων, τους όρους προστασίας των μουσικών και των εκτελεστών.

Η BEUC δράττει την ευκαιρία να σχολιάσει την δυνητική επέκταση των όρων προστασίας τόσο της εγγραφής ήχου όσο και των εκτελεστών. Παρόλα αυτά, πιστεύει ότι η συζήτηση, για την επέκταση ή όχι της χρονικής διάρκειας των πνευματικών δικαιωμάτων, είναι εκτός τόπου και χρόνου. Η συζήτηση αυτή, απλά, μας αποπροσανατολίζει, από το βασικό πρόβλημα, που είναι η υπερεκμετάλλευση των πνευματικών δικαιωμάτων, σε βάρος των Καταναλωτών.

Η χρονική διάρκεια της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών είναι, φυσικά, ένα από τα πιο κεντρικά θέματα, στη νομοθεσία, για τα πνευματικά δικαιώματα. Συνεπώς, αξίζει τον κόπο να κάνουμε μια ιστορική αναδρομή, για να ενημερωθούμε. Πριν τεθεί, σε εφαρμογή, η οδηγία 93/98/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Οκτωβρίου 1993, η διάρκεια ζωής της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων, περισσότερες χώρες-μέλη, ήταν η διάρκεια της ζωής του δημιουργού, πλέον 50 χρόνια. Υπήρχαν, όμως, αρκετές διαφορές. Η οδηγία 93/98/ΕΟΚ εναρμόνισε τη διάρκεια, για όλα τα κράτη-μέλη, αλλά, συγχρόνως αύξησε, κατά 20 έτη, τη χρονική διάρκεια της προστασίας. Σύμφωνα με την οδηγία αυτή:

Άρθρο 1
Διάρκεια των δικαιωμάτων του δημιουργού
1. Τα δικαιώματα ενός δημιουργού λογοτεχνικού ή καλλιτεχνικού έργου προστατεύονται καθόλη τη διάρκεια της ζωής του δημιουργού και εβδομήντα έτη μετά το θάνατό του, ανεξάρτητα από την ημερομηνία κατά την οποία το έργο κατέστη νομίμως προσιτό στο κοινό.
2. Σε περίπτωση έργου κοινής δημιουργίας, η διάρκεια που αναφέρεται στην παράγραφο 1 υπολογίζεται από το θάνατο του τελευταίου επιζώντος δημιουργού.
3. Για τα ανώνυμα ή ψευδώνυμα έργα, η διάρκεια προστασίας είναι εβδομήντα έτη αφότου το έργο κατέστη νομίμως προσιτό στο κοινό.
4. Ο κύριος σκηνοθέτης ενός κινηματογραφικού έργου ή οπτικοακουστικού έργου θεωρείται ως δημιουργός του ή ένας από τους δημιουργούς του. Τα κράτη-μέλη είναι ελεύθερα να ορίσουν και άλλους συνδημιουργούς.
5. Η διάρκεια προστασίας ενός κινηματογραφικού ή οπτικοακουστικού έργου λήγει εβδομήντα έτη μετά το θάνατο του τελευταίου επιζώντος μεταξύ των ακόλουθων προσώπων, είτε τα πρόσωπα αυτά έχουν ορισθεί συνδημιουργοί είτε όχι: του κύριου σκηνοθέτη, του σεναριογράφου, του συγγραφέα των διαλόγων και του συνθέτη της μουσικής που γράφτηκε ειδικά για να χρησιμοποιηθεί στο κινηματογραφικό ή οπτικοακουστικό έργο.
6. Τα δικαιώματα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών αποσβέννυνται πενήντα χρόνια μετά την ημερομηνία της ερμηνείας ή εκτέλεσης.
7. Τα δικαιώματα των παραγωγών φωνογραφημάτων αποσβέννυνται πενήντα χρόνια μετά την υλική ενσωμάτωση.
8. Τα δικαιώματα των παραγωγών της πρώτης υλικής ενσωμάτωσης ταινίας αποσβέννυνται πενήντα χρόνια από την ενσωμάτωση.
9. Τα δικαιώματα των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών αποσβέννυνται πενήντα χρόνια μετά την πρώτη μετάδοση μιας εκπομπής, είτε αυτή μεταδίδεται ενσυρμάτως είτε ασυρμάτως, συμπεριλαμβανομένης της καλωδιακής ή δορυφορικής μετάδοσης.

Το αποτέλεσμα της κατά 20 χρόνια αύξησης της διάρκειας της προστασίας, που επήλθε με την παραπάνω οδηγία, ήταν εμφανές, στη λογοτεχνία. Πολλά έργα είχαν απελευθερωθεί, με αποτέλεσμα να γίνουν προσιτά, στο ευρύ κοινό, σε χαμηλότερες τιμές. Τα έργα των Τζώρτζ Όργουελ και Μπερνάρ Σω, (έτος θανάτου τους: 1950) θα είχαν απελευθερωθεί, από το 2000. Τώρα πρέπει να περιμένουμε, μέχρι το 2020. Τα έργα του Τζέιμς Τζόυς, που απεβίωσε το 1941 και του Ραντγκαρντ Κίπλινγ, που απεβίωσε το 1936, είχαν, ήδη, αποδεσμευτεί, όταν τέθηκε, σε ισχύ, αυτή η οδηγία. Το αποτέλεσμα ήταν να ανανεωθούν τα πνευματικά δικαιώματα και να δεσμευτούν τα έργα, για άλλα 20 χρόνια. Άραγε, μέτρησε, ποτέ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις αρνητικές επιπτώσεις αυτής της επέκτασης, των χρονικών περιθωρίων, πάνω στην κοινωνία;

Φυσικά, μια τέτοια μέτρηση είναι πολύ δύσκολη και πρέπει να γίνεται, με βάση όχι μόνον τα συμφέροντα των κατόχων των πνευματικών δικαιωμάτων αλλά και το κόστος και το όφελος, για την κοινωνία. Αυτή η ιστορία, με τα πνευματικά δικαιώματα είναι μια ιστορία μονοπωλίων και κάθε προσπάθεια επέκτασής τους, επομένως, είναι σίγουρο ότι αντιβαίνει, στο κοινό συμφέρον.

Και τώρα, η μουσική βιομηχανία πιέζει, για την επέκταση της διάρκειας των πνευματικών δικαιωμάτων, από τα 50 έτη, στα 95 χρόνια. Αυτή η επέκταση δεν πρόκειται να αποφέρει κανένα όφελος, στους Καταναλωτές. Αντίθετα, θα μεταφέρει παραπάνω πλούτο, από τους Καταναλωτές, σε νομικά πρόσωπα, που, ήδη, κατείχαν τα δικαιώματα, για 50 χρόνια. Αλλά ούτε τους αρχικούς δημιουργούς θα ωφελήσει, γιατί οι δισκογραφικές εταιρίες είναι αυτές, που κατέχουν όλα τα πνευματικά δικαιώματα, μέσω των συμβολαίων, που υπογράφουν και δεσμεύουν δημιουργούς και καλλιτέχνες. Από την άλλη πλευρά, οι διάφορες εταιρίες προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων, εισπράττουν κέρδη, αλλά δεν τα αποδίδουν, στους καλλιτέχνες. Τα κρατούν και τα χειρίζονται οι ίδιες, για να επιβιώνει ένας εντελώς, ανεπαρκής, αναποτελεσματικός και ανίκανος τομέας επιχειρηματικότητας.

Η επέκταση θα μειώσει, δραματικά, τα έργα, τα οποία θα "δημοσιεύονται". Η καινοτομία, επίσης, θα τεθεί σε κίνδυνο. Όσο μεγαλύτερη είναι η δεξαμενή των διαθέσιμων έργων, τόσο ευκολότερα οι νέοι καλλιτέχνες "χτίζουν" πάνω σε αυτά, αντλώντας στοιχεία από αυτά, κάνοντας νεωτερισμούς, με αυτά. Αν η εφαρμογή των πνευματικών δικαιωμάτων εκτινάξει τις τιμές, ή κάνει πολύ δύσκολη τη διαδικασία χορήγησης άδειας χρήσης, από τους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων, τότε η καινοτομία και η δημιουργία νέων έργων θα τεθεί, σε κίνδυνο. Η επέκταση, κατά 45 χρόνια, θα κάνει την πλειοψηφία των μουσικών έργων μη διαθέσιμα στο ευρύ κοινό. Η βιομηχανία των πνευματικών δικαιωμάτων των θα βγάζει τα λεφτά της, μέσω της επιθετικής προώθησης ελάχιστων εμπορικών επιτυχιών. Η μεγάλη πλειοψηφία των μουσικών ή κινηματογραφικών δημιουργημάτων δε θα είναι προσβάσιμη, από το ευρύ κοινό, μέχρι να λήξουν οι προθεσμίες, οπότε δε θα φέρει κέρδη, στη βιομηχανία. Δυστυχώς, η εκμετάλλευση των πνευματικών δικαιωμάτων δεν κάνει διακρίσεις, ανάμεσα, σε επιτυχίες και αποτυχίες. Κρατάει δεσμευμένο το σύνολο της δημιουργίας, στο όνομα των κερδών, που προσπορίζεται, από τις ελάχιστες μεγάλες επιτυχίες. Αυτό, ήδη, συμβαίνει, τώρα που ισχύει η περίοδος των 50 ετών. Καταλαβαίνουμε τι θα συμβεί αν αυξηθούν τα έτη, στα 95. Για αυτό, προτείνουμε ή να μειωθεί η χρονική περίοδος της προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων ή να υιοθετήσουμε τον όρο "χάνεις το δικαίωμα αν δεν το χρησιμοποιήσεις". Αυτό σημαίνει ότι, εάν η μουσική βιομηχανία κατακρατά τα πνευματικά δικαιώματα ενός τραγουδιού, αλλά δεν τα εκμεταλλεύεται, εμπορικά, αυτά τα δικαιώματα να επιστρέφονται, στον αρχικό δημιουργό. Και, φυσικά, όταν ο αρχικός δημιουργός έχει παραχωρήσει τα δικαιώματά του, σε εταιρεία, τότε, δεν πρέπει να υπάρξει καμιά επέκταση της χρονικής περιόδου προστασίας. Εκτός, βέβαια, αν θέλουμε να μεταφέρουμε χρήματα, από τις τσέπες των Καταναλωτών, στις τσέπες της βιομηχανίας.

Οι δισκογραφικές εταιρίες και οι εταιρίες είσπραξης πνευματικών δικαιωμάτων, έχουν καταντήσει μονοπώλια, απαγορεύοντας, έτσι κάθε νεωτεριστική κίνηση. 75% της μουσικής αγοράς, βρίσκεται στα χέρια, 4 εταιριών. Η βιομηχανία διασφαλίζει περισσότερα κέρδη, από παλιές επιτυχίες και έτσι δεν ενδιαφέρεται, για νέες πρωτοβουλίες και νέο υλικό, στην αγορά.

Οι δισκογραφικές προσμένουν απόσβεση των κεφαλαίων, που επενδύουν, το πολύ σε 3-5 χρόνια. Επιπλέον, δεν κάνουν κεφαλαιοποίηση των καταλόγων εκδόσεων των προηγούμενων ετών, στους ισολογισμούς τους. Και, όμως, αυτοί οι παλιοί κατάλογοι τους χαρίζουν μέχρι και το 1/3 των κερδών τους, χωρίς κανένα έξοδο διαφήμισης. Η επέκταση της χρονικής περιόδου της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων θα επιτρέψει, στη βιομηχανία να κερδίζει, από παλιά έργα και δε θα ενδιαφερθεί, ποτέ, να στηρίξει νέες δημιουργίες. Η παγκόσμια κυριαρχία, στη μουσική αγορά, τεσσάρων εταιριών (75% της αγοράς) και η εκμετάλλευση των παλαιών τους καταλόγων λειτουργεί, απαγορευτικά, για την είσοδο νέων εταιριών, στην αγορά. Κυριολεκτικά, αρπάζουν κάθε νέο επιτυχημένο καλλιτέχνη.

Οι Καταναλωτές, λοιπόν, απαιτούμε να μη γίνει καμία διεύρυνση των χρονικών ορίων, που ισχύουν, για τα πνευματικά δικαιώματα, αλλά να εξορθολογιστούν, με τρόπο τέτοιο, ώστε η βιομηχανία να γίνει πιο ανταγωνιστική, οι Καταναλωτές να απολαμβάνουν νέα έργα και οι πραγματικοί δημιουργοί να αμείβονται, πραγματικά, για το έργο τους.

Το ΚΕ.Π.ΚΑ. απέστειλε τις παραπάνω θέσεις και αιτήματα, σε όλους τους έλληνες Ευρωβουλευτές, ενόψει συζητήσεων, που διεξάγονται, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο Ευρωβουλευτής του Κομουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, κ. Αθανάσιος Παφίλης, μας έστειλε την παρακάτω επιστολή.

"Θα ήθελα να σας ενημερώσω ότι το Κ.Κ.Ε. έχει εκφράσει τη διαφωνία του, με το πνεύμα της συγκεκριμένης Έκθεσης και της Οδηγίας και τα μέτρα που προωθεί. Το κόμμα μας αντιτίθεται στο περιεχόμενο της συγκεκριμένης οδηγίας και από θέση αρχής σε κάθε είδους εναρμόνιση του ποινικού δικαίου των κρατών - μελών από την Ε.Ε. δεδομένου ότι το ποινικό δίκαιο συνιστά θεμελιώδεις στοιχείο της Εθνικής Κυριαρχίας των κρατών - μελών.

Γι αυτό οι Ευρωβουλευτές του Κ.Κ.Ε. έχουμε ζητήσει τροπολογία συνολικής απόρριψης της οδηγίας αυτής. Επιπλέον, έχουμε καταθέσει τροπολογίες, που είναι στο ίδιο πνεύμα με τις τρεις τροπολογίες, που μας έχετε αποστείλει, καθώς και άλλες, που επιδιώκουν να περιορίσουν, όσο αυτό είναι δυνατό, τον αρνητικό χαρακτήρα της Οδηγίας."