Τα συστήματα ταχείας ειδοποίησης της ΕΕ

ho_096.jpgΗ ασφάλεια των τροφίμων και η προστασία του καταναλωτή είναι συνυφασμένα με την καθημερινότητα του ευρωπαίου πολίτη. Βασικός μας στόχος είναι η δημιουργία μιας Ευρώπης όπου όλοι οι πολίτες, από τη Φινλανδία μέχρι την Κύπρο, θα μπορούν να απολαμβάνουν εξίσου όλα τα τρόφιμα και όλα τα προϊόντα, έχοντας τη βεβαιότητα, φυσικά, ότι αυτά είναι απολύτως ασφαλή.

Καθοριστικής σημασίας ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση διαδραματίζουν το RAPEX και το RASFF, τα δύο όργανα-συστήματα ταχείας ειδοποίησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

logo_rapex.jpgΑ. Το σύστημα RAPEX
Πιο συγκεκριμένα, το RAPEX (Σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης για τα προϊόντα) είναι ο κοινοτικός μηχανισμός μέσω του οποίου οι εθνικές αρχές των Κρατών Μελών κοινοποιούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκείνα τα προϊόντα που παρουσιάζουν σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια και την υγεία των καταναλωτών, με εξαίρεση τα τρόφιμα (σε αυτά θα αναφερθώ αργότερα), τα φαρμακευτικά και τα ιατρικά προϊόντα. Η καθημερινή πρακτική δείχνει ότι υπάρχει ανησυχία για τον αριθμό επικίνδυνων προϊόντων που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ η τελευταία έκθεση RAPEX επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα είναι υπαρκτό. Ταυτόχρονα όμως δείχνει ότι μπορούν να ληφθούν και τα κατάλληλα αντίμετρα.

Πράγματι, χάρη στο σύστημα αυτό της έγκαιρης προειδοποίησης εντοπίζονται άμεσα τα μη ασφαλή προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά και εμποδίζεται η περαιτέρω εμπορία τους. Τα Κράτη Μέλη και η Επιτροπή συνεργάζονται στενά και σε πραγματικό χρόνο για την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με όσα προϊόντα θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών αλλά και για τα κατάλληλα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν για τον περιορισμό της διάθεσης και την κατάσχεση των προϊόντων αυτών.

Βέβαια, για να είμαστε αποτελεσματικοί, τα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. πρέπει να συνεχίσουν να συμμετέχουν ενεργά στο σύστημα. Θα πρέπει, δηλαδή, να φτάσουμε στο σημείο εκείνο όπου το μη ασφαλές προϊόν όχι μόνο θα εντοπίζεται και θα αποσύρεται από την αγορά, αλλά στη συνέχεια θα είναι δυνατός και ο εντοπισμός του ίδιου του παραγωγού ή του εισαγωγέα. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονίσω το πόσο σημαντική είναι η συνεργασία με τις αρχές και τη βιομηχανία και των Τρίτων Χωρών, όπως για παράδειγμα με την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως παιχνιδιών και ηλεκτρικών συσκευών, τα προϊόντα της οποίας όμως παρουσιάζουν και τα μεγαλύτερα προβλήματα από άποψη ασφάλειας.

Η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του συστήματος φαίνεται και από τα σχετικά στατιστικά στοιχεία. Οι κοινοποιήσεις έχουν σχεδόν διπλασιαστεί μέσα στο τελευταίο χρόνο και σχεδόν οι μισές αφορούν εισαγόμενα προϊόντα, με τα παιχνίδια και τις ηλεκτρικές συσκευές να αποτελούν την κύρια πηγή ανησυχίας. Η αύξηση αυτή εξηγείται σε ένα μεγάλο βαθμό από την στενότερη συνεργασία των κρατών μελών, καθώς και την πλήρη συμμετοχή στο δίκτυο των νέων κρατών μελών. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στον αριθμό κοινοποιήσεων που αφορούν προϊόντα που παρουσιάζουν σοβαρό κίνδυνο ανάμεσα στα κράτη μέλη. Για να επιλυθεί το πρόβλημα, χρειάζεται ενίσχυση της συμμετοχής όλων των κρατών μελών, κοινές προσπάθειες μεταξύ των εθνικών αρχών εποπτείας και ελέγχου της αγοράς καθώς και συνεργασία με τις τρίτες χώρες.

Όπως ανέφερα ήδη, ένα μεγάλο μέρος των προϊόντων προέρχεται από χώρες εκτός Ε.Ε., και ιδιαίτερα από την Κίνα. Εκτός λοιπόν από την ενίσχυση της συνεργασίας με τις αρχές των εν λόγω χωρών, η Επιτροπή έχει σκοπό να εξασφαλίσει τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών εποπτείας της αγοράς και των τελωνειακών αρχών ώστε να συμβάλει στην πρόληψη της εισαγωγής επικίνδυνων προϊόντων στην αγορά της Ε.Ε.

Logo_RASFF.jpgΒ. Το σύστημα RASFF
Ο δεύτερος μηχανισμός ελέγχου της Επιτροπής, το λεγόμενο RASFF (Σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τρόφιμα και ζωοτροφές), αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα στις αρμόδιες, για τρόφιμα και ζωοτροφές, αρχές των κρατών μελών. Με το σύστημα αυτό, τα κράτη μέλη έχουν την δυνατότητα να ενημερωθούν άμεσα και εν συνεχεία να διερευνήσουν στην εθνική τους αγορά κατά πόσο υπάρχει κάποιο τρόφιμο ή ζωοτροφή που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία. Σε τέτοια περίπτωση, λαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα προφύλαξης, όπως, για παράδειγμα, η απόσυρση των ύποπτων προϊόντων. Η λειτουργία αυτού του συστήματος στηρίζεται σε ένα δίκτυο αποτελούμενο από τα κράτη μέλη, την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια Τροφίμων. Αν και το σύστημα αυτό είναι σχετικά νεώτερο, ωστόσο, μπορούμε ήδη να εξάγουμε σημαντικά συμπεράσματα από τα νούμερα που προκύπτουν από τις μέχρι σήμερα εκθέσεις.

Ωστόσο, τα συμπεράσματα αυτά θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή. Ο αριθμός των κοινοποιήσεων ναι μεν ολοένα και αυξάνεται, το γεγονός όμως αυτό δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι αποδεικνύει την ευρύτερη παθογένεια σε μια εθνική αγορά σε σχέση με την ασφάλεια τροφίμων. Αντιθέτως, θα πρέπει να εκληφθεί ως ένδειξη της εύρυθμης λειτουργίας του κοινοτικού συστήματος ελέγχου τροφίμων, ότι δηλαδή πραγματοποιείται πλέον μεγαλύτερος αριθμός συστηματικών ελέγχων και ότι τα συστήματα επικοινωνίας από το επίπεδο της Ε.Ε. μέχρι τις τοπικές αγορές υπάρχουν και λειτουργούν αποτελεσματικά.

Όσον αφορά τα τρόφιμα που εισάγονται από τρίτες χώρες, και σε αυτήν την περίπτωση πραγματοποιούνται αυστηρότατοι έλεγχοι στα σημεία εισαγωγής τους στην Ε.Ε. Η διαφορά βρίσκεται στο ότι, στα τρόφιμα που παράγονται και διακινούνται εντός της Ε.Ε., οι έλεγχοι πραγματοποιούνται καθ' όλη τη διάρκεια της επεξεργασίας, πράγμα που σημαίνει ότι ο κίνδυνος μπορεί να ανιχνευθεί ακόμη και στο αρχικό στάδιο της παραγωγής. Στην περίπτωση όμως αυτή δε γίνεται κοινοποίηση ακαταλληλότητας του τροφίμου μέσω του RASFF, αφού, λόγω των συνεχών ελέγχων καθ' όλη τη διάρκεια της παραγωγής, επεξεργασίας και διάθεσης, το ακατάλληλο προϊόν δε φτάνει στην αγορά και κατά συνέπεια ούτε στον καταναλωτή.

Για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του δικτύου, οι πληροφορίες που κοινοποιούνται μέσω του RASFF χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με την σοβαρότητα της κάθε περίπτωσης, όπως για παράδειγμα όταν οι επικίνδυνες τροφές έχουν ήδη κυκλοφορήσει στην αγορά και απαιτείται πλέον άμεση δράση. Υπάρχει φυσικά και η κατηγορία όπου τέτοιες τροφές έχουν εντοπιστεί στα εξωτερικά σύνορα της ενιαίας αγοράς και έτσι η λήψη περαιτέρω μέτρων δε θεωρείται απαραίτητη. Υπάρχει τέλος και η κατηγορία τροφίμων ή ζωοτροφών που ναι μεν δεν έχουν κοινοποιηθεί από τα κράτη μέλη ως επικίνδυνα, παρόλα αυτά όμως παρουσιάζουν κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις αρμόδιες αρχές ελέγχου τροφίμων.

Από την αναλυτική παρουσίαση των δυο αυτών οργάνων-συστημάτων που βρίσκονται στη διάθεση της Επιτροπής και των κρατών μελών (καθώς και από την πληθώρα νομοθετικών μέτρων και πολλών άλλων ρυθμίσεων σε κοινοτικό επίπεδο), διαπιστώνει κανείς ότι η ασφάλεια των τροφίμων αλλά και των προϊόντων και κατ' επέκταση η περιφρούρηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών καθώς και η διασφάλιση της υγείας τους αποτελεί βασική προτεραιότητα της Ε.Ε. και των πολιτικών της.

Είμαι αποφασισμένος να περιφρουρήσω αυτές τις κατακτήσεις και περιμένω τόσο από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών, όσο και από το καταναλωτικό κίνημα μια ενεργητική και συνεπή στήριξη σε αυτήν την προσπάθεια.

 
Καταναλωτικά Βήματα - Τεύχος Οκτωβρίου - Δεκεμβρίου 2006
Άρθρο του κ. Μάρκου Κυπριανού, Ευρωπαίου Επιτρόπου,
για θέματα Υγείας και Προστασίας του Καταναλωτή,
για το περιοδικό "Καταναλωτικά βήματα" (ΚΕ.Π.ΚΑ)