Διατροφή και Καρκίνος του πεπτικού συστήματος

fo_125.jpgΟ καρκίνος του πεπτικού συστήματος αποτελεί το 1/3 περίπου των νέων περιπτώσεων καρκινικής νόσου παγκοσμίως, όμως η συχνότητα του ποικίλλει στις διάφορες περιοχές του κόσμου όπου ισχύουν διαφορετικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες. Το πεπτικό σύστημα, ως εκ της φυσιολογικής λειτουργίας του, υφίσταται την επίδραση διατροφικών παραγόντων, οι οποίοι δυνατόν να παρεμβαίνουν θετικά ή αρνητικά σε όλα τα στάδια εξελίξεως της καρκινικής νόσου.

Τούτο σημαίνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός εκτίθεται, ανάλογα με τη δίαιτα ή τους κανόνες διατροφής, που ακολουθούνται, σε καρκινογόνες ουσίες αλλά και σε άλλες, ίσως περισσότερες, με αντικαρκινική δράση (1).

Ενδείξεις, που συνδέουν τροφικούς παράγοντες με την ανάπτυξη καρκίνου, έχουν προκύψει από μελέτες βασικής έρευνας και από έρευνες κλινικές.

Παράδειγμα μελέτης είναι αυτή που αφορά μικροθρεπτικά στοιχεία όπως οι βιταμίνες Β12, Β6, C, Ε, το φυλλικό οξύ, η νιασίνη Fe και Ζn, και κατά την οποία στις ΗΠΑ ποσοστό πληθυσμού 2-20% προσλαμβάνει λιγότερο από το μισό της συνιστώμενης δόσεως για τα ανωτέρω στοιχεία(2). Η έλλειψη των στοιχείων αυτών μιμείται την ακτινοβολία στον τρόπο που προσβάλλει το DΝΑ, προκαλώντας διασπάσεις των ελίκων του, οξειδωτικές βλάβες ή και τα δύο. Θα πρέπει να υπομνησθεί ότι το οξειδωτικό stress διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην καρκινογένεση και ότι θρεπτικά στοιχεία με αντιοξειδωτική δράση όπως π.χ. οι βιταμίνες C, Ε έχουν προσελκύσει ιδιαίτερα την προσοχή των επιστημόνων. Οι τροφικοί αντιοξειδωτικοί παράγοντες είναι ιδιαίτερα ελκυστικοί και χρήσιμοι ως προληπτικά μέσα διότι είναι οικονομικοί και εν πολλάς ατοξικοί(3).

Επιδημιολογικές παρατηρήσεις έδωσαν την αφορμή για σημαντικότερη μελέτη ορισμένων διατροφικών στοιχείων. Παρατηρήθηκε π.χ. ότι η γεωγραφική κατανομή του καρκίνου του παχέος είναι παρόμοια με αυτή της ιστορικής γεωγραφικής κατανομής της ραχίτιδας στις ΗΠΑ. Τα υψηλότερα ποσοστά θανάτου από καρκίνο του παχέος εμφανίζονται σε περιοχές, που είχαν υψηλό επιπολασμό ραχίτιδας, ενώ μικρότερη συχνότητα θανάτου παρατηρείται σε χαμηλά γεωγραφικά πλάτη. Παρατηρήθηκε επίσης αντίστροφη σχέση θανάτων από καρκίνο του παχέος με την πρόσληψη ασβεστίου(4).

Η σχέση μεταξύ αυξημένης πρόσληψης ασβεστίου - βιταμίνης D και μειωμένου κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου του παχέος υποδεικνύεται από πειραματικές έρευνες αλλά και από κλινικές μελέτες, που αφορούν την κυτταρολυτική δραστηριότητα και τους δείκτες υπερπλασίας (5)(6)(7).

Οι επιδημιολογικές παρατηρήσεις, που αφορούν την προστατευτική δράση του ελαιολάδου, κύριου στοιχείου της μεσογειακής δίαιτας, οδήγησαν στη διατύπωση της υποθέσεως, σύμφωνα με την οποία, δραστικό συστατικό είναι το σκουαλένιο το οποίο παρεμβαίνει με πολύπλοκους μοριακούς μηχανισμούς στα ογκογονίδια(8).

Από όσα αναφέρθηκαν, είναι φανερό ότι οι παράγοντες διατροφής δυνατόν να δρουν μέσω των βασικών προστατευτικών μηχανισμών, που είναι: δράση αντιοξειδωτική, τροποποιητική στον μεταβολισμό ξένης ουσίας, κατασταλτική της υπερπλασίας και τροποποιητική της βιολογίας του καρκινικού κυττάρου (9).

Αρκετές μελέτες με μεμονωμένους παράγοντες - συμπληρώματα διατροφής - δεν έδωσαν πειστικές ενδείξεις για την χρησιμότητα τους με αυτόν τον τρόπο χορήγησης. Αντίθετα, φαίνεται να είναι προτιμότερη η ευρεία χρήση λαχανικών ή φρούτων στο σύνολο τους, διότι περιέχουν και άλλους παράγοντες (φυτοχημικά), οι οποίοι, χωρίς να παρεμβαίνουν στη θρεπτική αλυσίδα, ασκούν ενδεχομένως προληπτική δράση έναντι της καρκινικής νόσου. Χαρακτηριστική για την αντίληψη αυτή είναι η οδηγία της Αμερικανικής Καρκινικής Εταιρείας όπου μεταξύ άλλων συνιστάται η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών πέντε φορές την ημέρα (1).

BIBΛIOΓPAΦIA

1. Hensrud DD and Heinburger DC. Diet, Nutrients and Gastroentestinal Cancer. Gastroenterol Clin North Am, 1999: 27; 325-346.
2. Ames BN. Micronutrient Deficiencies. A Major Cause of DNA Damage. In: Bradlow HL, Fishman J and Osborne MP eds. Cancer Prevention. Novel Nutrient and Pharmaceutical Developments. New York. The New York Academy of Sciences, 1999; 87-106.
3. Bulger EM and Helton NS. Nutrient Antioxidants in Gastrointestinal. Diseases Gastroenterol Clin North Am 1999; 27; 403-419.
4. Garland CF, Garland FC and Gorham ED. Calcium and vitamin D. Their Potentional Roles in Colon and Breast Cancer Prevention. In: Bradlow HL, Fishman J and Osborne MP eds. Cancer Prevention. Novel Nutrient and Pharmaceutical Developments. New York. The New York Academy of Sciences, 1999: 107-119.
5. Lipkin M. Preclinical and Early Human Studies of Calcium and Colon Cancer Prevention. In: Bradlow HL, Fishman J and Osborne MP eds. Cancer Prevention . Novel Nutrient and Pharmaceutical Developments. New York. The New York Academy of Sciences, 1999: 120-127
6. Holt PP. Studies of Calcium in Food Supplements in Humans. In: Bradlow HL, Fishman J and Osborne MP eds. Cancer Prevention. Novel Nutrient and Pharmaceutical Developments. New York. The New York Academy of Sciences, 1999: 128-137.
7. Baron JA, Beach M et al. Calcium Supplements and Colorectal Adenomas. In: Bradlow HL, Fishman J and Osborne MP eds. Cancer Prevention. Novel Nutrient and Pharmaceutical Developments. New York. The New York Academy of Sciences, 1999: 138-145.
8. Newmark HL. Squalene, Olive Oil and Cancer Risk. Review and Hypothesis. In: Bradlow HL, Fishman J and Osborne MP eds. Cancer Prevention Novel Nutrient and Pharmaceutical Developments. New York. The New York Academy of Sciences, 1999: 193-203.
9. Wargovich MJ. Nutrition and Cancer. The Herbal Revolution. Curr Opin Gastroenterol 1999: 15; 177-180.

Ιωάννης Γ. Τριαντόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρικής Α.Π.Θ.
Καταναλωτικά Βήματα - Τεύχος Νοεμβρίου - Δεκεμβρίου 2001