online_registration_banner.png

Για τα παράπονα και τις καταγγελίες σας καλέστε το ΚΕ.Π.ΚΑ. στο 2310233333.

Καταναλωτική Αγωγή - Μέρος Β Εκτύπωση E-mail
01.09.07

ns_005.jpgΟρισμός και ιεράρχηση αναγκών στην Κατανάλωση

Οι ανάγκες διακρίνονται σε δύο είδη: σε βασικές ανάγκες, οι οποίες είναι κατά κάποιο τρόπο αντικειμενικές, και σε ελαστικές (μη-αντικειμενικές, υποκειμενικές) ανάγκες.



Βασικές ανάγκες είναι αυτές που εξασφαλίζουν ένα επίπεδο αξιοπρεπούς, ανθρώπινης διαβίωσης και δε διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τέτοιες ανάγκες είναι η τροφή, η κατοικία, ο ρουχισμός, η παιδεία, η υγεία, η ασφάλεια. Η απαίτηση ικανοποίησης τέτοιων αναγκών, δε χωρά καμία συζήτηση. Και όμως, αυτές τις ανάγκες δεν τις καλύπτουν όλοι οι συνάνθρωποί μας.

Οι ελαστικές ή υποκειμενικές "ανάγκες" καθορίζονται από τον προσωπικό τρόπο (το στυλ) της διαβίωσής μας. Άρα, διαφέρουν τόσο, όσο διαφέρει ο τρόπος ζωής που επιλέξαμε να ζήσουμε. Συχνά, ο τρόπος αυτός θέτει τόσο ψηλά τον πήχη των απαιτήσεών μας σε αγαθά και υπηρεσίες, ώστε να στενάζουμε κάτω από το δυσβάσταχτο "κόστος".

Είναι αυτό το λάθος προτεραιοτήτων, όπως λέμε, που μας κάνει και "τρέχουμε σαν τρελοί", για να αποκτήσουμε ένα πολυτελέστερο σπίτι, ένα γρηγορότερο αυτοκίνητο, μια μεγαλύτερη τηλεόραση, κ.λ.π.! Σπαταλάμε τη ζωή μας χωρίς νόημα και σκοπό, αρρωσταίνουμε ή σκοτωνόμαστε στους δρόμους, για να εξασφαλίσουμε μια προσωπική ζωή γεμάτη περιττή πολυτέλεια, μια ζωή "ιλουστρασιόν". Αρκετά πριν χάσουμε τη ζωή μας, έχουμε "χάσει" την οικογένειά μας, έχουμε "χάσει" τα παιδιά μας στα ναρκωτικά, έχουμε χάσει τους φίλους μας, τις αξίες μας, την ταυτότητά μας, τον προορισμό μας. Έχουμε χάσει τη ψυχή μας! Έχουμε χαθεί οι ίδιοι! Έχουμε αλλοτριωθεί!

Οι υποκειμενικές "ανάγκες" καθορίζουν την καταναλωτική μας φιλοσοφία και συμπεριφορά. Αντικατοπτρίζουν τις ηθικές μας αξίες, την παιδεία και την προσωπικότητά μας. Αυτές μας καταγράφουν στην κοινωνία και περιγράφουν το "ποιοι είμαστε". Η καταναλωτική μας συμπεριφορά, όσον αφορά την κάλυψη υποκειμενικών "αναγκών", μας περιγράφει με αρκετά μεγάλη λεπτομέρεια! Δε χρειάζεται να πεις πολλά για το άτομό σου. Τα λέει όλα η καταναλωτική σου συμπεριφορά για κάλυψη των υποκειμενικών σου "αναγκών". Αυτό το ξέρουμε αρκετά καλά, αφού το βιώνουμε κάθε μέρα!

Το ερώτημα είναι: Πως ορίζει και πώς ιεραρχεί κανείς τις ανάγκες του;

Το ερώτημα είναι πολύ απλό, όμως η απάντηση είναι πολύ δύσκολη. Διότι δεν έχουμε μόνο τις βασικές ανάγκες, αλλά σε αρκετά μεγάλη έκταση (ίσως στην πλειοψηφία της Κατανάλωσης) προσπαθούμε να καλύψουμε υποκειμενικές "ανάγκες".

Πως, λοιπόν, εξασφαλίζει κάποιος συνθήκες ανθρώπινης διαβίωσης, χωρίς να θυσιάζει τις ανθρώπινες αξίες του; Χωρίς να κλέψει! Χωρίς να εξαπατήσει! Χωρίς να αλλοτριωθεί από τον εαυτό του, την οικογένειά του, τον περίγυρό του! Τελικά, πόσες ανάγκες έχει ο άνθρωπος;

Όπως περιγράψαμε προηγούμενα, αυτό είναι πολύ σχετικό. Αξίζει να δούμε την προσέγγιση κάποιων προσώπων που χάραξαν την ιστορία και την παράδοση αυτού του τόπου.

Κάποτε, ο σοφός Σωκράτης, γυρίζοντας μέσα στην αγορά της Αρχαίας Αθήνας, εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από την πληθώρα των πήλινων αγγείων που προσφέρονταν για διάφορες εξεζητημένες χρήσεις, ώστε κοντοστάθηκε και είπε στους μαθητές του: "Αληθινά δεν μπορούσα να φανταστώ πως υπάρχουν τόσα πολλά αντικείμενα που δεν με χρειάζονται...".

Το στίγμα των πραγματικών ανθρώπινων αναγκών, των αναγκών του "σωστού" ανθρώπου, μας το δίνει με την γλαφυρή του πέννα ο μεγάλος συγγραφέας μας, ο Ν. Καζαντζάκης. Στο βιβλίο του "Αλέξης Ζορμπάς" περιγράφει το σπίτι του μπάρμπα-Αναγνώστη και λέει:

"…Χαρά μεγάλη να μπαίνεις σ' ένα χωριάτικο κρητικό σπίτι. Όλα γύρα πατριαρχικά, αιώνια: το τζάκι, ένα λυχνάρι κρεμασμένο δίπλα στο τζάκι, πιθάρια με λάδι και γεννήματα, και ζερβά ως μπαίνουμε, σ' ένα κούφωμα του τοίχου, στο σταμνοστάτη, το σταμνί με το δροσερό νερό, ταπωμένο με σταμναγκάθι. Στα δοκάρια κρέμονται αρμαθιές κυδώνια και ρόδια και μυρωδάτα βότανα - φασκόμηλο, δυόσμο, δεντρολίβανο, θρούμπα. Στο βάθος, τρία τέσσερα σκαλοπάτια, κι ανεβαίνεις στο σοφά, όπου είναι το "στριποδένιο" κρεβάτι, κι από πάνω τ' άγια κονίσματα με το αναμμένο καντήλι. Το σπίτι σου φαίνεται αδειανό, κι όμως τά'χει όλα. Τόσα λίγα πράματα έχει ανάγκη ο σωστός άνθρωπος".

Αυτά μας λέει, λοιπόν, ο Καζαντζάκης.
Αυτές είναι οι βασικές ανάγκες μας "κατά" Καζαντζάκη!

Όμως, τι λέμε εμείς σήμερα;
Η απάντηση της σύγχρονης κοινωνίας είναι ο άκρατος υπερκαταναλωτισμός που οδηγεί σε αποπροσανατολισμό, σε αλλοτρίωση και σε κρίση αξιών. Καθώς τα καταναλωτικά αγαθά αυξάνονται και οι προκλήσεις για περιττές αγορές πληθαίνουν, οδηγούμαστε σε μια φοβερή σύγχυση. Συγχέουμε τις επιθυμίες μας με τις ανάγκες μας. Νομίζουμε πως ό,τι πουλιέται, μας χρειάζεται, μας είναι απαραίτητο. Και προσπαθούμε να το αποκτήσουμε με κάθε τρόπο, θυσιάζοντας ό,τι πολυτιμότερο έχουμε, ακόμη και αυτή την ηθική μας ή την ίδια τη ζωή μας. Έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, οδηγούμαστε σε κρίση αξιών, με οδυνηρές συνέπειες για το άτομο, την οικογένεια, την κοινωνία και το περιβάλλον.

Να τι λέει ένας μεγάλος στοχαστής του αιώνα μας, ο Μεξικάνος Νομπελίστας ποιητής Οκτάβιο Παζ (Νόμπελ Λογοτεχνίας 1990), καθώς περιγράφει τον σημερινό άνθρωπο και την κρίση αξιών μέσα στην οποία ζει.

Ερωτάται ο ποιητής (συνέντευξη στο Θ. Λάλα, ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 26-4-98):

"Ποιο είναι το πιο επικίνδυνο πράγμα στην εποχή μας; Από τι κινδυνεύουμε περισσότερο;"

Και ο Οκτάβιο Παζ απαντά:

"Από την έλλειψη της έννοιας Άνθρωπος. Όλα τα υπόλοιπα, χωρίς τον καταλύτη Άνθρωπο δεν έχουν καμία αξία, κανένα σκοπό! Ο σκοπός, πιστεύω ότι στην εποχή μας χάθηκε. Δεν ξέρουμε πια και ούτε μας απασχολεί γιατί κάνουμε ό,τι κάνουμε. Έχουμε προγραμματιστεί, απλώς να κάνουμε. Μας ενδιαφέρει, για παράδειγμα να πάρουμε αυτοκίνητο, έστω και αν δεν έχουμε χρόνο να το οδηγήσουμε ή δεν υπάρχει χώρος να το παρκάρουμε. Έχουμε αυτοκίνητο, αλλά δεν πάμε βόλτα. Κι όμως το όνειρό μας έγινε, να αποκτήσουμε το μέσον του ταξιδιού και όχι το ταξίδι. Δεν ξέρω αν με καταλαβαίνετε! Έχουμε γεμάτα ψυγεία αλλά μας φτάνουν μόνον λίγες θερμίδες για να ζήσουμε. Κι όμως, λυπούμαστε αν δεν έχουμε ένα γεμάτο ψυγείο! Δε διαβάζουμε, δε βλέπουμε τηλεόραση, δεν πηγαίνουμε κινηματογράφο για να δώσουμε απαντήσεις στα ερωτήματά μας, τα μεταφυσικά, τα πνευματικά, τα καθημερινά αλλά για να περάσει ο χρόνος! Καταναλώνουμε τη ζωή μας κυνηγώντας να αποκτήσουμε τα μέσα, αλλά όταν τα αποκτήσουμε, δεν έχουμε σκοπό. Τελικός σκοπός μας πια είναι η απόκτηση των μέσων - ο μόνος σκοπός μας - και αυτό είναι επικίνδυνο, πολύ επικίνδυνο!"

Ερωτάται ο ποιητής:

"Υπάρχει ελπίδα;"

Και να τι απαντά:

"Το είπα και στην αρχή. Η μόνη ελπίδα μας είναι να βγάλουμε την ψυχή μας από το μπαούλο. Μόνο έτσι θα μπει φρένο στο τρεχαλητό του μυαλού μας. Το μυαλό είναι ένα σκυλί που αν δεν το δέσεις από την ψυχή, ικανοποιεί τις επιθυμίες του, όπως τα ζώα. Άρα οδηγεί τον άνθρωπο με ιλιγγιώδη ταχύτητα στο θαυμαστό κόσμο των ζώων. Με ρωτήσατε αν υπάρχει ελπίδα. Ναι, υπάρχει ελπίδα! Αρκεί, να πονέσουμε ξανά!"

Αυτή είναι δυστυχώς η πραγματικότητα του σημερινού "ανθρώπου", όπως μας την περιγράφει ο υπέροχος Οκτάβιο Παζ.

Είναι πράγματι λυπηρό, ότι όλο και περισσότεροι απόφοιτοι Λυκείου αγνοούν την ετυμολογία της λέξης "άνθρωπος", το "άνω θρώσκω". Κι αυτό είναι πραγματικά πολύ κακό. Όταν δεν ξέρεις την ετυμολογία και το νόημα της λέξης άνθρωπος, τότε βαδίζεις στη ζωή χωρίς οδηγό, χωρίς μπούσουλα. Άνθρωποι είμαστε όλοι! Πόσο "άνθρωποι" είμαστε όμως; Ποια είναι η αποστολή μας; Η ετυμολογία της λέξης δηλώνει την αποστολή μας. Αποστολή μας είναι η συνεχής βελτίωση, η συνεχής πνευματική και ψυχική ανάταση.

Πάσχουμε, λοιπόν, από την έλλειψη της έννοιας ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Επομένως, πρέπει να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε και πού πάμε και να δούμε ποιοι είναι τελικά αυτοί που επηρεάζουν και καθοδηγούν την καταναλωτική μας συμπεριφορά. Χρειαζόμαστε δηλαδή αυτογνωσία.
Χαράλαμπος Ν. Λαζαρίδης
Καθηγητής Α.Π.Θ., τ. Πρόεδρος του Κέντρου Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕ.Π.ΚΑ.) ( Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε )

Τελευταία ανανέωση ( 04.08.10 )
 
< Προηγ.   Επόμ. >

©1999-2011 Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών - ΚΕ.Π.ΚΑ. Joomla customization by LEoNArt
evden eve nakliyat evden eve nakliyat evden eve nakliyat ?>